Türkiye’nin doğu ucunda bulunan bu sınır şehrimiz, herkes için hiç şüphesiz eski kaşarı ve soğuğuyla ünlüdür. Son dönemlerin popüler Doğu Express Tren Seferleri’yle hak ettiği üne kavuşmaya başlayan Kars, her ne kadar turizm çalışmalarına çoktan başlamış olsa da, sanıyorum biraz daha fazla tanıtılmaya ve turizm yatırımları almaya ihtiyacı var. Kışın eksi kırkları bulan ve donduran buz gibi havası, yazın serin yaylaları ile toprağında ve suyunda bereketi olan bu güzel şehrimiz, hayvancılığın ve tarımın başlıca şehirlerinden biri olduğunu söylesem yanılmış olmam. Tüm bunların yanında kışın yapılan kayak sporu, dünyada sayılı kabul edilen ve tane tane dökülen kendine has karı, buz gibi soğukta yetişen kazı, ülkemizde pek rastlanmayan Sovyet mimarisi örnekleri ve binlerce yıldır onlarca medeniyete yaptığı ev sahipliğiyle ülkemizde çok önemli bir şehrimiz. Potansiyeli hak ettiği yatırımları gördüğünde, kat be kat herkesi mutlu edecek bu şehrimizi hadi daha yakından tanıyalım!

Ne Zaman Gelinir?

Kars’ta yılın her döneminde turizm faaliyetleri olduğunu söylemek mümkün. Kış ayrı, yaz ayrı güzel bu şehirde. Bu noktada sizin tercihiniz biraz belirleyici olabiliyor. Olağanüstü güzel kış manzaraları görmek ve kış mevsimini yaşamak için kış aylarını; soğuk hava ile arası iyi olmayanlar ise yaz, ilkbahar ve sonbahar  aylarını tercih edebilir. Benim önerim ise tabi ki kış. İstanbul’da yaşayan biri olarak kış mevsimini tam anlamıyla yaşadığımızı söyleyemem. Soğuğuyla ve kar tipiyle ünlü olan bu şehrimizi, şanına yakışır kış mevsiminde gezmek, hafızalarda mükemmel bir tat bırakacaktır.

Nasıl Gelinir?

1. Uçakla

 İstanbul, İzmir, Ankara, Lefkoşa ve Antalya şehirlerinden Kars Harakani Havalimanı’na direk uçak seferleri bulunuyor. Kars şehir merkezine oldukça yakın bir konumda olan havalimanında servis bulunuyor. Ayrıca taksi kullanabilir veya araç kiralama yapabilirsiniz. 

2. Otobüsle

Türkiye’nin pek çok şehrinden Kars Otogarı’na otobüsler kalkıyor.  Otogara vardıktan sonra şehir merkezi 10 – 15 dk sürüş mesafesinde bulunuyor.

3. Otomobille

Kişisel aracınızla Kars’a gittiğinizde özellikle dikkat etmeniz gereken bir konu var. Kış koşullarının çok çetin geçtiği bu şehirde, hava sıcaklıkları -40 dereceye kadar düşebiliyor. Kış lastiği taktırmak, arabada zincir bulundurmak gibi kış önlemlerini almak gerekiyor. Oluşabilecek riskleri de düşünmekte fayda var.

Nerede Kalınır?

Kars’ta hem şehir merkezinde hem de kayak gibi kış sporları yapılması sebebiyle Sarıkamış ‘ta otel alternatifleri mevcut. Şehir merkezinde Sovyet mimarisi ile özellikle son dönemlerde influencerlar tarafından fotoğraf  çektirmek için talep gören Hotel Katerina Sarayı ve Hotel Cheltikov  ; adeta zamanda bir yolculuğa çıkararak misafirlerine benzersiz bir deneyim sunuyor.

Kars İçin Kaç Gün?

Bence Kars’ı yeterince gezmek için 2 gün ayırmak yeterli. Planlarınız arasında kayak yapmak varsa bu süreye dilediğiniz kadar ekleyebilirsiniz, tamamen size kalmış.

Araç Kiralamaya Gerek Var Mı?

Gelmeden Önce Önemli Notlar

• Kışın gelecekseniz kesinlikle sıcak tutacak kıyafetler getirmenizi tavsiye ederim. Özellikle kar botları, termal içlikler bolca lazım olacak.
• Kış mevsiminde gelmek isteyenler için dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise araç lastikleri. Mutlaka kış lastikleriniz takılı olsun. Şehir merkezinde sokaklarda don oluyor ve araçlar kayıyor. (Birgün içerisinde kayan birçok araç gördük ) Çıldır ve Sarıkamış taraflarında ise ani kar fırtınaları çıkabiliyor. Biz Çıldır’a giderken tipiye yakalanmıştık. Bir süre bırakın tabelaları, yolun kendisini bile göremez olduk. Tek gördüğümüz bembeyaz bir boşluktu. Bu çılgın deneyimimizden sonra en önemli tavsiyem ise yola çıkmadan evvel mutlaka hava durumunu kontrol edip, önlemlerinizi almanız olacak.
• Yaz mevsiminde gelecekseniz akşamların serin olacağını lütfen unutmayın.
• Çıldır Gölü’nün üzerinde kızak ve yürüyüş yapmak istiyorsanız biraz daha Ocak ve Şubat aylarını tercih etmelisiniz. Biz 2023 Aralık ayında gittiğimizde göl henüz donmamıştı.
• Baltık mimarisine dair çok güzel örnekler göreceksiniz, bu kesin. Fakat şehir genel yerleşimi ızgara plan sistemine göre yapılmış olsa da maalesef bu binalar aralıklarla şehrin içine serpiştirilmiş gibi duruyor. Yani sizi maalesef bir Baltık yolculuğuna çıkaramıyor. Aralarda çok sayıda bulunan ve alakasız gözüken binalar ve apartmanlar var. Yine de bu eski tarihi yapılar her ne kadar korunmuş olsa da maalesef aradaki binalar sebebiyle göz zevkiniz bir miktar baltalanacak.  

Kars Gezi Rehberi

1. Kars Kalesi

Kars Kalesi şehrin en merkezi lokasyonunda, Kars Çayı’nın hemen yanında bulunuyor. MS 1153 yılında Saltuklular tarafından yapılmış; özellikle Osmanlı – Rus Savaşları sırasında önemli bir savunma merkezi olmuştur. İçerisinde birkaç yapı, sarnıç ve cephanelik kalıntıları bulunuyor.  Tamamı kesme taştan yapılmış bu kalenin girişi ise ücretsiz.

2. Kars Köprüsü ya da Taş Köprü

Kars Çayı üzerinde bulunan Taş Köprü’yü 1579 yılında Lala Mustafa Paşa yaptırıyor. O dönem Evliya Camii ile Kars Kalesi arasındaki ulaşımı sağlamak üzerine inşa edilmiş.  Tamamen bazalt taşından yapıldığı için rengi siyah. Mimari olarak 3 gözlü ve kemerli bir köprüdür.  Fotoğrafçılar için dipnot: Özellikle sabah saatleri ile akşam gün batımı saatlerinde fotojenik fotoğraflar çekilmek için ideal.

3. İsmet Paşa İlkokulu

1886 – 1888 yılları arasında Rusya’nın hakim olduğu dönemde Ermeniler tarafından yapılmış. İnşasından beri okul olarak kullanılmakta. Fakat bu okulu farklı yapan şey ise kuşkusuz mimarisi. Baltık Mimarisi’nin Kars’taki en önemli örneklerinden biri. “U” şeklinde inşa edilen binanın, bir cephesi anıtsal bir özellikte ve Neo-Klasik Üsluptadır. Kars’ın en önemli mimari ve kültürel miraslarından biri olduğunu düşünüyorum. Görülecekler listenize mutlaka ekleyin.

4. Kars İl Özel İdaresi Binası

Başlangıçta kilise olarak 19 yy sonlarında inşa edilmiş olan bu yapı, yine Baltık Mimarisi’nin en güzel örneklerindendir. Çokgen biçimli kesme bazalt taşlardan yapılan bina, cumhuriyet döneminde Ziraat Bankası olarak kullanılmış.

5. Hotel Cheltikov

19 yy ‘da Baltık Mimarisi tarzında inşa edilmiş bina, 1877-1896 yılları arasında, Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Kars’a yerleşen Rus Cheltikov ailesi tarafından konak olarak kullanılmış. Zamanla okul, opera binası, hastane olarak hizmet vermiş. Şu anda da bir otel olarak restore edilmiş. Cephesi taş işlemeleri , rölyefler ve kartuşlarla doludur. Özellikle bu mimari havayı ve eski zamanları yaşamak isteyen misafirler için güzel bir otel deneyimi sunuyor.

6. Hotel Katerina Sarayı

1879 ‘da Çar 2. Nikolay tarafından eşine ithafen yaptırıldığı rivayeti ediliyor. Yapımından sonra askeri amaçlarla veya cephane olarak kullanılmış. Günümüzde otel olarak hizmet veren bu yapı, yine Baltık mimarisinin Kars’taki en güzel örneklerinden. Kesme bazalt taşından “U” planlı olarak yapılmıştır. İç mekan kat yükseklikleri 4 – 5 metreyi bulmaktadır.

7. Kars İl Sağlık Müdürlüğü

1907 yılında Baltık Mimarisi tarzında, hastane olarak inşa edilmiş. Binanın dış cephesinde  sütunlar, süslemeler, rozet ve madalyonlar yer alıyor. Dış Cephesinde Barok, Art Nouveau ve Baltık üsluplarının harmanlandığını görebilirsiniz. Bu bakımdan eklektik bir özelliğe sahip olan bu yapı; şu anda il sağlık müdürlüğü olarak hizmet vermektedir.

8. Kars Ticaret ve Sanayi Odası

1878 -1918 yıllarında Ruslar tarafından kışlık konak amaçlı inşa edilen bina, 1923 yılında Sanayi ve Ticaret Odası olarak kullanılmaya başlanmış. Binada yine Baltık mimarisi tarzı dikkat çekerken, dış cephesinde Neo-Klasik, Neo – Rönesans ve Neo- Barok stilleri işlenmiş süslemeler bulunuyor.

9. Eski Vali Konağı ve Defterdarlık

Yine 19 yy da Ruslar tarafından inşa edilmiş iki yapıdır. Baltık mimarisi izleri taşıyan bu iki yapı günümüzde Vali Konağı ve Defterdarlık Binası olarak faaliyet gösteriyor.

10. Fethiye Camii

19 yy’da Ruslar tarafından Ortodoks Kilisesi olarak inşa edilmiş. 1985 yılında minareleri eklenerek camiye çevrilmiş. Baltık ve Neo – Klasik unsurları bir arada taşıyan bu yapının pencereleri yuvarlak kemerli ve cephesinde 3 yapraklı yonca formlu süsleme mevcut.

11. Kümbet Camii

12 havariler kilisesi olarak bilinen bu yapı 10. Yy da Ermeniler tarafından inşa  ettirilmiştir. Selçukluların Kars’ı işgal etmesiyle camii olarak kullanılmış.

12. Ani Harabeleri

Arpaçay Nehri kıyısında, Ermenistan sınırında bulunan Ani Harabeleri; Ermeni Bagratuni hanedanı tarafından MS 5. Yy civarında başkent ilan edilmiş. Tarihi İpek Yolu üzerinde yer alması sebebiyle  10. Ve 11. Yüzyılda nüfusu 100.000’i aşarak en önemli ticaret kentlerinden birisi haline gelmiş. Erken Hristiyanlık ve İslam Mimarisi’ni bir arada görebileceğiniz bu eşsiz arkeolojik alanın, Türkiye’de başka bir örneği olmayan çok önemli bir tarihsel ve kültürel miras olduğunu söylemek yanlış olmaz. 2016 yılında Unesco Dünya Mirası Listesine giren Ani Harabeleri, içerisinde bazı önemli yapıları barındırıyor. Surp Krikor Kilisesi, Menuçehr Camii, Fethiye Camii, Surp Prkich ( Aziz Kurtarıcı ) Kilisesi ve Şehrin surları ile sur kapıları görülmeye değer önemli yapılar. Fakat tüm bu önemli yapılara ve ülkemize yaptığı kültürel katkılara rağmen maalesef hak ettiği değeri göremediğini düşünüyorum. Bir Göbeklitepe veya  Efes kadar bilinerek ülke turizmine çok büyük katkısı olabilirdi. Fiziksel koşulların da bir miktar iyileştirilmesi gerekiyor. Yürüme yolları, parkurlar, yapıların restorasyonu ve yönlendirme tabelaları gibi konularda biraz daha çalışılması gerekiyor.

Burası büyük ve açık bir alan olduğundan kış aylarında kuru soğuk olacağını, yaz aylarında ise güneş altında sıcak olacağını söylemeliyim. Gittiğiniz mevsime göre tedarikli gitmekte fayda var. Müzekartla giriş yapılabiliyor. Müzeye  girdikten hemen sonra bölge halkının kullandığı elektrikli  arabalar ile sit alanı içerisinde ayrılan parkurlardan bölgeyi gezebiliyorsunuz. Yürümek isterseniz  birkaç saatinizi alabilecek büyüklükte. Ayrıca şehir merkezinden kalkan turlar da mevcut.

13. Çıldır Gölü

Kışın eksi 30′ lara düşen hava sıcaklığı sebebiyle 2000 rakımdaki bu muazzam gölün üzerinde harika bir buz tabakası oluşuyor. Bu kalınlık bazen 3 metreyi bile bulabiliyor. Bu tabaka üzerinde yürüyebilir, atlı kızağa binebilirsiniz. Gölün etrafında yer alan restoranlardan Çıldır Gölü’nde avlanmış  balıklardan  yiyebilirsiniz. Tüm bunlarla beraber bir fotoğraf tutkunuysanız, Çıldır Gölü harika manzaralar sunuyor.

Kars Yeme İçme Rehberi

Kars denince  akla gelen ilk yemeklerden biri hiç şüphesiz kaz etidir. Tamemen bölgeye özgü olan bu kazlar, Kars’ın yüksek kesimlerinde otlamasından ve o buz gibi soğukta yağlanan etinden dolayı oldukça lezzetli. Yanına bulgur pilavı, turşu ve komposto ile servis ediliyor. Besin değeri son derece yüksek ve de lezzetli bir yemek. Bunun yanında Kars balı, kaşarı, peyniri de ünlü. Bunlar da tadım listesinde yer alıyor. Bana göre Kars’ta geleneksel bir kahvaltıcıdan kahvaltı yapmadan dönülmemesi gerekiyor. 🙂

Kars’a özgü lezzetler bu kadar mı? Tabiki değil. Kafkaslarla doğrudan kültürel etkileşim içerisine girmiş olması, hiç kuşkusuz yemeklere de yansıyacak. Hıngel, evelik aşı, piti gibi birçok lezzetli yemeği var.

Hıngel: İçi boş mantı olarak tanımlayabilirim. Üzerine yoğurt ve karamelize soğanla servis ediliyor.

Evelik Aşı: Ekşimsi bir ot olan evelik otu ile pişirilen yeşil mercimekli ve et sulu bir çorba.

Piti: Et sulu ve nohutlu pişirilen yoğun bir tada sahip yemek. Bardakta servis ediliyor. Pide ekmeklerinin üzerine dökülerek servis ediliyor.

1. Hanımeli Ev Yemekleri

Kaz etli bulgur pilavı, hıngel ve de piti sipariş verdik. Tüm yemeklerden de memnun kaldık. Hanımların işlettiği salaş, küçük ve de tatlı bir işletme.
Adres : Yusufpaşa, Atatürk Cd. No.:61, 36100 Kars Merkez/Kars

2. Kale Kafe Restoran

Özellikle yöresel Kafkas Dans Gösterileri ve canlı doğaçlama aşık atışmaları ile nam salmış, ünlü mekan. Özellikle tur grupları arasında oldukça popüler, uğrak bir yer. İki şekilde hizmet alıyorsunuz. İlki yemeksiz, çaylı, patlamış mısır ve meyve gibi atıştırmalıkların masaya bırakıldığı bir ağırlama şekli oluyor. İkinci seçenekte de direk akşam yemeği içeren standart menüyü sipariş veriyorsunuz. Böylelikle danslar , sahne şovları, yerel şarkıcı performansı ve de en en en güzeli de Kars’a özgü aşık ya da ozan atışmalarını ekstra ücretsiz izliyorsunuz.

Gecenin sonunda sürpriz ise ateş başında ( kış mevsiminde ) akordeon çalınıyor ve hep birlikte şarkılar söylenerek mekan kapatılıyor. Programın gecenin geç saatlerine kadar sürüyor. Kafkas danslarının olağanüstü performansını konuşmaya gerek bile yok. O kadar hayranlıkla izledik ki, uzun süren bu dans gösterisi gözlerimizi, zihnimizi besledi adeta. Aşık atışması ile hayranlık yerini kahkahalara bıraktı ve tüm yorgunluğumuzu aldı götürdü. Kars ‘ı ve Kars kültürünü tanıtma anlamında oldukça güzel bir program oluşturulmuş.

Peki bilmeyenler için, nedir bu aşık atışması?

Doğu Anadolu, Kars ve Ardahan çevrelerinde yaygın olarak görülen ve Türk Edebiyatı’nın en önemi sözlü geleneklerinden biridir. İki veya daha fazla aşığın, doğaçlama şekilde birbirlerine dörtlükler okuması üzerine kurulan bir yarışma diyebilirim. Genellikle saz eşliğinde ve de mizahi bir dille , birbirlerini iğnelemek üzerine yapılır. Düğünlerde, eğlencelerde insanları eğlendirmek amaçlı yapılan bir çeşit eğlence.
Adres: Yusufpaşa, Şht. Hulusi Aytekin Cd. No:13, 36000 Kars Merkez/Kars

3. Boğatepe Köy Ürünleri

Kars kazı, kaşarı, balı ve peyniri gibi daha pek çok yöresel ürünü satın alabileceğiniz onlarca satışçıdan biri. Fakat burada bulunan kahvaltı salonunda kahvaltı yaparak, bir çok ürünün tadına bakabiliyorsunuz.

4. 1855 Gazi Restaurant

Biraz daha klasik, sakin, uzun oturmalı ve bol sohbetli bir akşam yemeği olsun derseniz, tam olarak size göre bir yer. Sovyet mimarisi ile inşa edilen tek katlı bir binada, tarihi bir ortamda müzik eşliğinde yemek yiyebilirsiniz. Menüsü ise biraz karışık fakat herkese hitap edebilecek düzeyde. Rusya’ya özgü bir lezzet olan medovik tatlısını tavsiye ediyorum.

Bunları Da Gez

Maalesef gerek programdan dolayı gerek zamandan dolayı her yeri gezmek mümkün olmuyor. Listemizde yer alan fakat gidemediğimiz yerleri de bu şekilde belirtmiş olayım. Sizlerden programı müsait olan ve gitmek isteyen olursa gezi listesinin devamı şu şekilde:

1. Sarıkamış Kayak Merkezi

Dünya’da sayılı olarak bulunan kristal toz şeklindeki kar tipine sahip önemli kayak merkezlerinden biri. Dünyanın farklı ülkelerinden turistlerin kayak yapmak için Kars ‘a geldiklerini gözlemledik. Özellikle kaldığımız otelde kış sporları için gelen turistler vardı.

2. Doğu Ekspresi Macerası

Birçok insanın deneyimlemek istediği Doğu Ekspresi Treni Ankara’dan başlayıp Kars ‘a kadar uzanıyor. Yol boyunca ülkemizin müthiş doğa manzaralarını gözlemlemek ve fotoğraf çekmek isteyenler için biraz yorucu ama bir o kadar güzel bir yolculuk. Biletleri çok önceden almakta fayda var, çünkü talep fazla olduğundan biletler hemen bitiveriyor.

3. Namık Kemal Evi

Namık Kemal’in dedesi Abdüllatif Paşa’nın Evi. Namık Kemal de gençlik yıllarının bir kısmını bu evde geçirmiş. Günümüzde Halk Ozanları Kültür ve Sanat Evi olarak faaliyet gösteriyor.

5.Kars Müzesi

Kars ve civarından çıkarılan tarihi eserlerin sergilendiği mütevazi bir müze. Girişler ücretsiz.

Yemeden Gelme

Kars’ın en akılda kalıcı lezzetlerinden biri tabiki de Kars kazı ve bulgur pilavı. Şehir merkezinde bir çok restoranda rahatlıkla bulabilirsiniz.  

Görmeden Gelme

Kars seyahatimin en akılda kalıcı ve bana göre en etkileyici yeri Ani Harabeleri, Kafkas dansları ve aşık atışmaları oldu. Özellikle aşık atışmaları; Anadolu ‘da unutulmaya yüz tutmuş bir geleneği canlı izlemek açısından oldukça güzeldi. Tüm bunların yanında Kars’ın karını ve soğuğunu da eklemem lazım. Gerçekten hayatımda tipinin içindeyken arabada yol gitmemiştim. En sona sakladığım video da gelmek isteyenler için bonus. 🙂